Sprinkler (Sprink) Söndürme Sistemleri

Sprinkler söndürme sistemleri, yangınla ilgili tutulan istatistiklerde oldukça başarılı bir işlev göstererek, yangını kısa sürede etkisiz hale getirmektedir. Korunacak alanda başlaması muhtemele yangınlara yukarıdan fıskiye benzeri bir sistem ile müdahale eden sprinkler sistemler, adını sistemin ana unsurlarından biri olan ve su püskürmesini sağlayan parçalardan almaktadır. Borulardan hızlı ve basınçlı şekilde gelen söndürme maddesinin, sistemin ucundaki sprink adı verilen başlıkla genişçe bir alana yayılmasını sağlamaktadır.

Büyük depolar, geniş fabrikalar gibi alanı büyük birçok binanın, yangın esnasında güvenliğini sağlamak, olaya geniş açıdan bakmakla mümkün olacaktır. Bu yüzden bu tip binalar için eğer çalışılan maddelerin söndürülmesinde işe yarıyorsa; sprinkler sistemler olmalıdır. Bu tür teknik hesaplamalar uzman mühendisler tarafından yapılmaktadır. Sektörün veya korunacak binanın içindeki maddelerin ortaya çıkaracağı yangınların türü, hangi söndürme sisteminin seçileceğini belirlemektedir. Elbette kullanılacak sprink sayısı da benzer bir teknik hesaplama ile sonuçlandırılmaktadır.

Yangın algılama ve ihbar sistemi ile birlikte kurulduğunda mükemmele yakın bir sonuca imza atan sprinkler söndürme sistemlerinde, A ve C sınıfı yangınlarda söndürücü madde su olarak kullanıldığında başarılı neticeler görülmektedir. Ortalama 9 metrekare koruma alanından başlayarak kullanılan sprinkler türüne göre etki alanı artırılabilir.

Sprinkler Söndürme Sistemleri Çalışma Prensibi

Sprinkler söndürme sistemleri çalışma prensibi, tamamen bilimsel süreçler sonunda ortaya çıkan bir sisteme sahiptir. Yangına henüz başlangıç aşamasında hızlı şekilde müdahale etmek, tüm yangın söndürme sistemlerinin ana hedefleri arasında yer alır çünkü büyüyen yangının teknik olarak kontrol altına alınması da, binadaki insanların tahliyesi de, ortaya çıkan zehirli gazlarla mücadele de daha zor olmaktadır. Bu yüzden çalışma prensibi genel olarak yangını acilen algılama ve müdahale üzerine kurulur.

Yangının erken şekilde algılanması, sistem yönetim paneline ikaz gönderilmesi, alarm sisteminin çalışması, görevli personelin ve binadakilerin uyarılması, söndürme sisteminin başlaması, söndürücü maddenin borulardan hızlı şekilde sistemin uç unsurlarına gönderilmesi ve netice olarak ajanın yangnı üzerine püskürtülmesi, sprinkler söndürme sistemlerinin çalışma prensibidir. Yangının şok edici şekilde söndürücü sıvı ile karşılaşması, yayılma gücünü kırar, tutuşma ihtimali bulunan maddelerin üzerini kaplaması önlenir.

Sprink uçlar algılama yapıldığı andan itibaren otomatik olarak patlayan ve söndürücü maddeyi yangına geniş bir alana hakim olacak şekilde püskürten bir mekanizma ile çalışmaktadır. Ortaya çıkan dumanın etki alanını daraltmak ve böylece bina dışına çıkmak isteyenlere kolaylık sağlamak bu sistemlerin olumlu sonuçları arasında gösterilmektedir.

Sprinkler Söndürme Sistemlerinin Faydaları

Sprinkler söndürme sistemlerinin faydalarından en önemlisi yangının bertaraf edilmesidir. Buna ilaveten yangın anında panikleyen insanların bina dışına çıkması için zaman tanıması da tali yararları arasında gösterilebilir. Evlerde meydana gelen yangınlarda ani müdahale ile yangını söndürmesi birçok can kaybının yaşanmasını önlemektedir. Birçok yeni binada artık farklı kanuni zorunluluklar nedeniyle yangın söndürme sistemlerinin bulunması zaruri duruma getirilmiştir. Böylece binayı oluşturan mühendis veya mimarların en başta dikkat etmesi gereken unsurlardan biri olarak yangın güvenliği ön plana çıkmaktadır.

Yangının can kaybı yaşatma ihtimalini çeşitli uluslar arası araştırmalara göre % 80’nin üzerinde azaltan sprinkler söndürme sistemleri, bu anlamda başarılı olmaktadır. Farklı tasarımlar ile binalara kurulan sprinler vasıtası ile yangın güvenliği yüksek oranda sağlanmaktadır. “Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik” hangi özellikteki binalarda yangın söndürme sistemi zorunluluğu olduğunu açık şekilde belirtmektedir.

Sprink sistemi hesabı yapılırken de korunacak alanın genişliği göz önüne alınmaktadır. Boru çapının da dahil edildiği sprinkler hesaplamasında hangi çaptaki boruya kaç adet başlık kullanılacağı net olarak teknik şekilde ifade edilmektedir.

Sık Sorulan Sorular

Sprinkler sistemi, yangını ısı yoluyla otomatik olarak algılayan ve su ile müdahale eden bir ağdır. Her sprinkler başlığı, içinde sıcaklığa duyarlı özel bir sıvı bulunan cam tüp ile kapalı tutulur. Ortam sıcaklığı tasarım değerine (genellikle 68°C) ulaştığında bu cam tüp patlar ve borulardaki basınçlı su yangının üzerine püskürür. Bu süreç, herhangi bir dış müdahale veya elektrik bağlantısına ihtiyaç duymadan, tamamen mekanik ve ısıya bağlı olarak gerçekleşir.

Hayır, bu yaygın bir "Hollywood efsanesi"dir. Standart ıslak borulu sprinkler sistemlerinde sadece yangının olduğu bölgedeki, yani ısının cam tüpü patlatacak kadar yükseldiği başlıklardan su akışı gerçekleşir. Bu özellik, yangının yayılmasını engellerken aynı zamanda yangın olmayan alanlardaki eşyaların su hasarı almasını önler. İstatistiklere göre, yangınların %90'ı sadece bir veya iki sprinkler başlığının devreye girmesiyle kontrol altına alınmaktadır.

Türkiye’de "Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik" gereğince; yapı yüksekliği 30.50 metreyi geçen konutlarda, 21.50 metreyi geçen ofis ve otellerde, 20'den fazla araç kapasiteli kapalı otoparklarda ve belirli bir metrekarenin üzerindeki alışveriş merkezleri ile depolarda sprinkler sistemi zorunludur. 2026 güncel standartları, özellikle endüstriyel tesislerde risk analizine göre bu sistemlerin kurulumunu şart koşmaktadır.

Seçim, sistemin kurulacağı ortamın sıcaklığına göre yapılır:

Islak Borulu Sistemler: Boruların içinde her zaman basınçlı su bulunur. Donma riski olmayan, sıcaklığın 4°C'nin altına düşmediği ofis, hastane ve otel gibi alanlarda kullanılır.

Kuru Borulu Sistemler: Boruların içinde su yerine basınçlı hava bulunur. Sadece donma riski olan soğuk hava depoları veya otopark gibi alanlarda tercih edilir. Yangın anında hava tahliye olur ve su ardından sisteme dolar.

Sprinkler sistemlerinin güvenilirliği, düzenli test ve bakıma bağlıdır. TSE EN 12845 ve NFPA 25 standartları uyarınca, sistemin haftalık görsel kontrolleri, aylık vana testleri ve yılda en az bir kez kapsamlı teknik bakımı yapılmalıdır. Bakım sırasında pompa dairesi performansı, hat basınçları ve sprinkler başlıklarının korozyona uğrayıp uğramadığı kontrol edilerek sistemin her an çalışmaya hazır olduğu belgelenmelidir.